Przywódcy Niemiec, Belgii, Holandii, Luksemburga i Danii wezwali Brukselę do zacieśnienia współpracy z Wielką Brytanią przed szczytem UE–Wielka Brytania. W liście do szefowej Komisji Europejskiej i szefa Rady Europejskiej proszą o wyznaczenie drogi do włączenia Brytyjczyków do unijnego rynku energii elektrycznej.

Co zaplanowano na szczyt

Spotkanie w Brukseli odbędzie się 20 listopada. Ursula von der Leyen i António Costa mają się na nim zobaczyć z brytyjskim premierem Andym Burnhamem. Strony liczą na podpisanie porozumień w trzech obszarach:

• żywność i napoje,
• emisje dwutlenku węgla,
• wymiana młodzieży.

Autorzy listu, czyli kanclerz Niemiec Friedrich Merz oraz premierzy Holandii, Belgii, Luksemburga i Danii (Rob Jetten, Bart De Wever, Luc Frieden i Mette Frederiksen), chcą dodatkowo przyspieszyć rozmowy o powrocie Wielkiej Brytanii na wspólny rynek energii elektrycznej. Nazywają ją „bliskim partnerem w transformacji energetycznej”. Ich zdaniem integracja jest potrzebna, by Morze Północne stało się największym na świecie centrum czystej energii.

Na początku tego roku Wielka Brytania i dziewięć innych krajów europejskich podpisały pakt o przyspieszeniu budowy morskich farm wiatrowych w latach 30. oraz o stworzeniu sieci przesyłowej na Morzu Północnym. Brexitowe wyjście z unijnego rynku energii uchodzi za hamulec dla tych planów i czynnik podnoszący koszty.

Pieniądze jako punkt zapalny

Sprawa jest politycznie wrażliwa. Włączenie do rynku energii oznaczałoby bowiem wpłatę do budżetu UE, a konkretnie do funduszy spójności, które wspierają rozwój uboższych regionów. Brytyjscy urzędnicy obawiają się, że pieniądze podatników trafiłyby na projekty infrastrukturalne w Europie Środkowo-Wschodniej. Pamięć o fiasku rozmów sprzed roku jest świeża: negocjacje o udziale Londynu w unijnym funduszu obronnym wartym 150 mld euro rozbiły się o wysokość brytyjskiego wkładu.

Żeby uniknąć kolejnego sporu, kraje znad Morza Północnego podkreślają korzyści dla brytyjskich odbiorców prądu. Jeden z unijnych dyplomatów przekonuje, że Wielka Brytania nie tyle płaciłaby do funduszy spójności, ile inwestowała w dostęp do bardziej zintegrowanego i konkurencyjnego rynku. Według branżowej organizacji Energy UK, jeśli obecne zasady się nie zmienią, w latach 2024–2029 Brytyjczycy mogą zapłacić około 10 mld funtów więcej, w postaci wyższych rachunków i mniejszych wpływów skarbu państwa.

Spór o to, jak daleko iść

Burnham zapowiadał, że jego rząd rozważy różne warianty relacji z Unią: od unii celnej, przez powrót do jednolitego rynku, po pełne członkostwo. Były unijny negocjator ds. brexitu Michel Barnier odpowiada, że wybierania tylko tego, co wygodne, nie będzie. – Nie będzie możliwości, by mieć jedną swobodę, a drugiej nie – powiedział w rozmowie z BBC, przypominając o czterech swobodach jednolitego rynku.

Część polityków Partii Pracy popiera zbliżenie. Stella Creasy, przewodnicząca Labour Movement for Europe, wskazuje, że brytyjski eksport spadł, a handel z największym blokiem handlowym świata na progu kraju napotyka duże bariery. W sobotę rząd dał kolejny sygnał: od stycznia Wielka Brytania wraca do programu Erasmus+, z którego wyszła w 2020 roku. Minister kultury Lisa Nandy nazwała to symbolem „ambicji i zamiarów” rządu.

Co to znaczy dla Polski

Bezpośrednio Polski sprawa nie dotyczy, bo list podpisały kraje z regionu Morza Północnego. Pośrednio ma jednak znaczenie. Polityka spójności to jeden z filarów budżetu UE, z którego korzystają także polskie regiony, więc ewentualna brytyjska wpłata byłaby częścią szerszej układanki finansowej. Wspólny rynek energii z Wielką Brytanią mógłby też wpłynąć na ceny i stabilność dostaw w całej Europie, choć skala tego efektu dla polskich odbiorców nie wynika z dostępnych informacji.

Powrót Brytyjczyków do Erasmusa może zainteresować z kolei polskich studentów i młodych ludzi, którzy chcieliby wyjechać do Wielkiej Brytanii na studia lub praktyki. Szczegółów programu na razie nie ujawniono, więc warto śledzić ustalenia po szczycie 20 listopada.

Źródło: The Guardian – „Five European leaders call for closer EU-UK ties ahead of Brussels summit”